H ψυχολογική βία δεν αφήνει εμφανή εξωτερικά σημάδια

Παρατηρούμε συχνά ότι η δημοσιοποίηση ενός γεγονότος που αγγίζει ευαίσθητα κοινωνικά θέματα, όπως είναι η βία, προκαλεί μια αλυσιδωτή αντίδραση κατά την οποία η θεματολογία απασχολεί την επικαιρότητα με εύκολα σλόγκαν και επιδερμικό προβληματισμό πάσης φύσεως “ειδικών” που αναμασούν απόψεις και στοιχεία χωρίς να έχουν την πρόθεση να αγγίξουν κάτι βαθύτερο. Παρά το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια γίνονται εκτενείς αναφορές στις επιπτώσεις της βίας, τόσο για τα άμεσα όσο και για τα έμμεσα θύματα, συχνά οι προεκτάσεις των πιο σύνθετων συνεκδοχών του φαινομένου αποσιωπούνται. Μια τέτοια προέκταση που δεν έρχεται συχνά στην επιφάνεια είναι η ψυχολογική βία. Οι λόγοι που η ψυχολογική βία δεν κατέχει μια εξίσου σημαντική θέση όπως οι άλλες μορφές βίας (σωματική, σεξουαλική, παραμέληση) είναι γιατί η ψυχολογική βία δεν αφήνει εμφανή εξωτερικά σημάδια, και είναι πιο εύκολο να την προσπεράσουμε αν δεν θέλουμε γενικά να μπλεκόμαστε με αφηγήσεις θυμάτων κακοποίησης.

Όμως, η ψυχολογική κακοποίηση δύναται να προκαλέσει πολλές μορφές ψυχοπαθολογίας, στην προσπάθεια για ψυχική επιβίωση του ατόμου που υφίσταται την κακοποίηση. Η ψυχολογική κακοποίηση ξεκινά συνήθως από την παιδική ηλικία, όπου οι γονείς απαξιώνουν τις προσπάθειες του παιδιού τους, το συγκρίνουν με άλλα παιδιά υπενθυμίζοντας του συνεχώς που νομίζουν ότι υστερεί (για παράδειγμα στην εξυπνάδα, στην ομορφιά, στις αθλητικές επιδόσεις, κ. α.). Αυτό συνεχίζεται καθώς το παιδί μεγαλώνει και με άλλες εκφάνσεις, όπως για παράδειγμα το ότι οι γονείς θέλουν να ορίζουν το μέλλον του παιδιού ελέγχοντας τις επιλογές του ή κρατώντας το δέσμιο συναισθηματικά, για να μείνει “για πάντα” κοντά τους. Κάπως έτσι αυτό το παιδί, ως ενήλικας πλέον, έχει μάθει ότι είναι εντάξει να ετεροπροσδιορίζεται, να ψάχνει δηλαδή την προσωπική του αξία μέσα από την γνώμη και την επιβράβευση των άλλων. Η ανάγκη για επιβεβαίωση πολύ συχνά κάνει τα άτομα που υφίστανται ψυχολογική κακοποίηση να μην μπορούν να το καταλάβουν.

Εκφάνσεις βίας μέσα στη σχέση

Είναι αρκετά συχνό σε μια σχέση, ο ένας σύντροφος να θέλει να ελέγχει τις κινήσεις του άλλου, με πρόσχημα την αγάπη που του έχει και την φροντίδα που θέλει να του προσφέρει. Συχνά, Η χειριστική άνθρωποι έχω μια τάση να μας κάνουν άστα να αισθανόμαστε τύψεις ή ανεπάρκεις να ώστε να μπορώ να μας χειραγωγήσουν ευκολότερα. Για παράδειγμα κάποιος μπορεί να πει στην κοπέλα του πως εφόσον βγάζει λίγα χρήματα, καλύτερα να της τα δίνει αυτός χωρίς να δουλεύει. Αυτό φαινομενικά ενώ φαίνεται ως γενναιοδωρία, στην πραγματικότητα αυτό που θέλει αυτός ο σύντροφος συνήθως είναι ο πλήρης έλεγχος. Όταν σε κάνω να αισθάνεσαι ανεπαρκής επειδή δεν δουλεύεις ή επειδή τα χρήματα που βγάζεις είναι λίγα σε σχέση με μένα, εγώ φαίνομαι παντοδύναμος, γιατί σου παρέχω. Αν τυχόν έρθει η ώρα που αποφασίσεις να φύγεις όμως, οι επιλογές σου θα είναι πολύ λιγότερες και θα χρειαστούν πολύ περισσότερη προσπάθεια, από τη στιγμή που εξαρτάσαι από τον φαινομενικά γενναιόδωρο σύντροφο. Ο έλεγχος είναι μία πολύ καλή αρχή για να μπορέσει κάποιος να χρησιμοποιήσει αργότερα λεκτική και ψυχολογική βία..«Εσύ τι κάνεις όλη μέρα κάθεσαι, εγώ δουλεύω, άρα μην μιλάς».

Σύμφωνα με τα πλέον σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα, αυτό το μοτίβο σχέσης μπορεί να παρατηρηθεί σε ζευγάρια ανεξαρτήτως φύλου. Αυτό είναι σημαντικό, καθώς μέχρι πρόσφατα, θεωρούνταν ότι οι γυναίκες είναι αυτές που είναι πιο πιθανό να κακοποιούνται συναισθηματικά από άντρες σε μια σχέση. Αυτό έχει αποδειχτεί ότι δεν ισχύει, καθώς οι γυναίκες είναι εξίσου πιθανό να κακοποιούν ψυχολογικά τον/την σύντροφό τους.

Είναι επομένως σημαντικό να μπορούμε να αναγνωρίζουμε τα σημάδια και τα συμπτώματα της ψυχολογικής βίας. Αυτής της μορφής η κακοποίηση σχετίζεται με άκρως ελεγκτικές και μειωτικές συμπεριφορές. Συνηθέστερα παραδείγματα είναι ο έλεγχος των κοινωνικών επαφών, και η συνεχής αμφισβήτηση των ικανοτήτων από ένα άλλο άτομο. Άλλα σημάδια, λιγότερο προφανή, είναι ο οικονομικός έλεγχος και οι συχνές προσβολές που συνήθως λέγονται σε ένα πλαίσιο αστείου ή πειράγματος. « Κοίτα τη φίλη και πάρε παράδειγμα που τρως σα βόδι και μετά παραπονιέσαι γιατί δεν κάνουμε σεξ». Τα άτομα που υφίστανται ψυχολογική κακοποίηση ενδέχεται να αναπτύξουν διαταραχή μετατραυματικού στρες, έντονο άγχος, κατάθλιψη, ή/και τάσεις αυτοκαταστροφής.

Αν και η ψυχολογική κακοποίηση δεν αφήνει εξωτερικά σημάδια, γνωρίζοντας κάποια συνηθισμένα χαρακτηριστικά της μπορούμε να καταλάβουμε εάν εμείς ή κάποιος δικός μας χρειάζεται να αναζητήσει την κατάλληλη βοήθεια. Η εσωτερίκευση της κακοποίησης δημιουργεί μια απρόσκοπτη ροή ψυχικών αυτοτραυματισμών. Η αναζήτηση βοήθειας και η επεξεργασία των τραυμάτων σε ένα ψυχοθεραπευτικό πλαίσιο είναι αυτό που θα σταματήσει την κατακλυσμιαία πορεία της κακοποίησης που μπορεί ασυνείδητα από θύματα να μας μετατρέπει σε θύτες προς άλλους ανθρώπους αλλά και προς τον ίδιο μας τον εαυτό.

Πάντα να θυμάσαι πως ακόμα και ένα υποτιμητικό βλέμμα αρκεί για να σου χαλάσει τη διάθεση. Δεν αξίζει κάνεις τέτοιες συμπεριφορές. Μη διστάσεις ποτέ να φύγεις από μία σχέση που δεν σου αξίζει. Υπάρχει κάτι πολύ πιο όμορφο για σένα εκεί έξω.

Γιώργος Λάγιος

Ψυχοθεραπευτής – Συγγραφέας

https://www.instagram.com/glagi0s/

glagiosbook@gmail.com

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο ΟΚ Magazine.

Τα αόρατα σημάδια της βίας στη σχέση